Agrandizör Hakkında Her Şey

0

Agrandizör kelime olarak fransızca kökenli “agrandisseur” büyütücü kelimesinin türkçe uyarlaması veya kopyasıdır. Büyütücü Agrandizör Enlarger gibi kelimeler olarak karşımıza çıkar. Projeksiyon esaslı bir yapıdır. Asetat tabanlı negatif fotoğraf filmlerinin istenilen büyütme oranlarında ışığa duyarlı olan fotoğraf kağıdına aktarmada kullanılan ışık kaynağı ve optik düzeneği bulunan ve genelde görüntüyü büyütme (küçültme için de kullanılır) işleminin çalışabilmesi için aşağı ve yukarı bir düzlemde ayarlanabilen fotoğraf baskı aracıdır. Bir tabla üzerinde monte edilmiş dikey bir boru üzerinde hareket eden cihaz en üst kısmında enerji bağlantısı olan elektrik tesisatı mevcut olup sırasıyla şu bölümler mevcuttur.

  1. Işık Kaynağı “220V/150W gücünde opak beyaz renk ampul ve haznesi”
  2. Isı yalıtım haznesi “ışık kaynağından özel bir cam ile ayrılmış”
  3. Filtre çekmecesi “Basit renkli baskı renk ayarı için”
  4. Kondansör (Conderser) “ Işık kaynağından gelen işığın halojen bir şekilde dağılması için”
  5. Film taşıyıcı  “Baskısı yapılacak filmin yerleşeceği yer”
  6. Körük ve manivelası “focus aparatı” görüntü netliği ayarı için
  7. Objektif  “görüntüyü alt tabladaki marjörde oluşmasını sağlayan lens grubu”
  8. Kırmızı emniyet filtresi “siyah beyaz baskıda pozlama değeri yapmak maksadıyla”
  9. Marjör “Üzerinde cm.ölçü skalası mevcut ve ışığa hassas fotoğraf kağıdının yerleştirildiği ve pozlamanın yapıldığı ekran tabla”
  10. Poz saati “enerji bağlantısı üzerinde pozlama değeri yapan aparat”

 

Aşağıdaki fotoğrafları incelediğinizde yüzeysel olarak bilgi sahibi olabileceğinizi tahmin ediyorum. Fotoğraflar “Meopta Opemus 4” agrandizör 6X6cm film karesi ebedına kadar baskı yapar.

Meopta Opemus 4 Agrandizör

 

Körük = Bellows : Negatif Film Taşıyıcı “Negative carrier” üzerinde mevcut olan asetat tabanlı film ile fotoğraf kağıdının yerleştirildiği Marjör “margeur”  arasındaki odak mesafesinin oluşması için gerekli mesafeyi oluşturur. Diğer bir deyişle netlik için metraj ayarını yapmaya yarar. Üzerindeki manivela ile aşağı/yukarı hareketlerle netlik yapması sağlanır. Fotoğraf makinesi objektifinin üzerindeki netlemeyi yapan metraj kadranının işlevini yapar.

Meopta Opemus 5 Agrandizör

 

Kondansör veya Kondansatör = “Işık toplayıcı” (Condenser) : Dağınık ışık huzmelerini toplayarak yoğunlaştıran optik sistem; ışık toplayıcıları hem aydınlatma kaynaklarında (frensel cam olarak) hem de agrandizörlerde kullanılırlar. Agrandizördeki asetat tabanlı film görüntünün her tarafına eşit homojen bir şekilde ışığın dağılmasını sağlar. Sonuçta görüntünün her tarafına eşit miktarda ışık dağılmış olur. Agrandizörde “Işık toplayıcı” (Condenser); ışık kaynağı (ampul) ile film arasında yer alır.

Kondansör - AgrandizörKondansör - Agrandizör

 

Negatif Film Taşıyıcı “Negative carrier” = Baskısı yapılacak negatif filmin agrandizörde yerleştirildiği aparattır. Üst bölmesinde “kondansör” alt bölümde ise netleme yapmaya yarayan körük mekanizması yer alır. Değişik ebat ve çeşitlerde mevcut olup genelde 24x36mm, 6x6cm ve 6X9cm ebatlar yaygındır. Baskısı yapılacak negatif film “Negatif Film Taşıyıcı”da mevcut iki özel cam arasına yerleştirilip agrandizördeki yuvasına takılır. Bazı Negatif Film Taşıyıcılarda camların bulunduğu düzlemin gerisinde netlemeye yardımcı olan “telemetre” aparatı yer alır. 24X36mm film taşıyıcıların bazı modellerınde cam olmayabilir. Tabaka film “shett film”, 120 kodlu Roll film ve 135 kodlu 36’lık filmler gibi ebadı uygun tüm filmler agrandizöre bu şekilde yerleştirilir. Ayrıca özellikle değişik ebatlarda film baskısı yapılan “Negatif Film Taşıyıcı”larda film karesini ebadını ayarlamak için mask bıçaklarıda mevcuttur.

Negative Carrier - Agrandizör

 

Agrandizörde “Telemetre”  = Agrandizör “Negatif Film Taşıyıcı”larda camların bulunduğu düzlemin gerisinde netlemeye yardımcı olan “telemetre” aparatı yer alır. Telemetre, film taşıyıcı agrandizöre yarım yerleştirildiğinde görüntü düzlemi olan tablada görüntü flu iken iki ayrık düz çizgi oluşur. Netleme mekanizması körük yukarı aşağı hareket ettirilerek tek çizgi olması sağlanır. Görüntüde tek çizgi oluşunca görüntü nettir. Aşağıdaki görselde film taşıyıcıya 24X36mm mask yerleştirilmiş olup parelelinde olan ve elips yuva üzerindeki vidaları mavi boya ile mühürlenmiş olan aparat telemetredir.

Agrandizörde “Mask” = Agrandizörde “Negatif Film Taşıyıcı”larda camların bulunduğu yuvaya yarleştirilen ve film karesi ebadinda dikdörtgen boşluk bulunan genelde siyah renkli aleminyum metal bir yardımcı aparattır. Görüntü tablasına “marjör” görüntü karesinin dışında görüntü oluşmasına engel olur. Değişik ebatlarda film baskısı yapılan “Negatif Film Taşıyıcı”larda film karesini ebadını ayarlamak için mask bıçaklarıda mevcuttur. Kullanıcıya kolaylık açısından standart ebatlarda mask mevcuttur.

Telemetre - Agrandizör

 

Agrandizör Poz Saati  “Enlarger Timer” =  Baskısı yapılacak negatif filmin görüntüsünün oluştuğu marjörde ebadı ve kadrajı yapıldıktan sonra; yerleştirilen ışığa duyarlı fotoğraf kağıdı üzerinde yeteri kadar pozlandırılır. Bu işlem siyah/beyaz baskılarda agrandizör objektifin önündeki kımızı filtrenin yeteri kadar manuel olarak çekilip tekrar objektifin önüne getirilmesi ile pozlandırma bitirileceği gibi, bu işlem agrandizörün enerji kaynağı (elektrik) bağlantısı üzerine “Agrandizör Poz Saati” aracılığıyla mükerrer fotoğraf baskılarında eşit miktarda pozlandırma olanağı verir. Işığa duyarlı kağıdın ne kadar süre pozlandırılacağı agrandizör poz saati üzerindeki kadran veya buton aracılığıyla arttırılıp azaltılarak ayarlanır. Piyasada dijital olduğu gibi kadranlı manivela gibi pek çok çeşidi mevcuttur. “Agrandizör Poz Saati” bir nevi reostalı zaman sayacıdır.

Poz Saati - Agrandizör

 

Agrandizör “focuscop” = Agrandizör netleme aparatı, Fotoğraf baskısı esnasında agrandizörün alt tablada oluşturduğu görüntünün netlik ayarının çıplak gözle daha büyük ve görünür hale getirip netlik foksiyonunun çıplak gözle yapılmasına yardımcı olur. Genelde 4X büyütmeli çift lensli olarak piyasada bulunur. Focuscop “Focus Magnifier” odak büyütücü olarakta bilinir. Agrandizör odaklama aparatı fotoğraf baskısına bir etkisi yoktur, sadece netlemeye yardımcı olur.

Focuscrop - Agrandizör

 

Agrandizör’de küçültücü aparat “ENLARGER MACRO-ADAPTER” (makro ansatz) = Agrandizör kelime olarak fransızca kökenli “agrandisseur” büyütücü kelimesinin türkçe uyarlaması veya kopyasıdır. Büyütücü; Agrandizör; Enlarger gibi kelimeler olarak karşımıza çıkar.  Agrandizör asetat tabanlı film görüntüsünü büyültme işlemini yaptığı gibi aynı zamanda bu görüntüyü küçültme işleminide gerçekleştirir. Bu işlem için SLR-DSLR gövdelerde kullandığımız macro tüp yapısında körük ile objektif arasına yerleştirilen ve bir nevi körük uzunluğuna ek bir mesafe oluşturan “ENLARGER MACRO-ADAPTER” (makro ansatz) aparat adaptör eklenerek yapılmaktadır. Yapısı ve uzunluğu objektif odak değerine parelel “2X” uzunluğunda olması gerekir.”Körük azami uzunluğu” ebadında olması gerekirken piyasada genelde 100-130mm uzunluğunda orta format görüntüler için bulunmaktadır. Bir tarafı agrandizör diğer tarafı objektif bağlanacak şekilde optiksiz, boş konik boru yapısındadır. Bu durumda agrandizör; büyütücü işlevinden ayrı olarak küçültücü görevi yapar. Piyasada yaygın olarak bilinmesede; üretici firmalar az olsada böyle bir aparatı piyasaya sürmüşlerdir.

ENLARGER MACRO ADAPTER - AGRANDİZÖR

 

Marjör “margeur” = Plançete :  Fotoğraf baskısı esnasında agrandizörün alt tablada oluşturduğu görüntünün netlik, büyütme ebadı,  kadraj ayarlarının yapıldığı “tabla ekran” diyebiliriz. Ayrıca ışığa duyarlı ham fotoğraf kağıdını düz tutmak, beyaz kenarların ayarını ve pozlama değerini  yapmak için kullanılır. Marjör aşağı yukarı  ve çapraz kayan metal siyah şeritleri cm. ölçü skalası ile menteşeli olarak mat beyaz levhaya bağlıdır.  Netleme çıplak gözle yapıldığı gibi film taşıyıcıdaki telemetre veya “focuscop” yardımıyla da yapılır.
Sonuç olarak “marjör” agrandizörün ekranı ve pozlamanın yapıldığı yerdir diyebiliriz.

Marjör - Agrandizör

 

Valner Renk Analizörü ve poz saati “ Wallner Color Analyzer” & “Enlarger Timer” =  Agrandizörde renkli baskı yapılacağında renk ayrıştırma değerlerini ölçüm ve kalibrasyon cihazıdır. Fotoğraf piyasamızda yaygın olarak “Wallner” marka bulundunmasına izafeten “Valner” olarak bilinir. Agrandizörde baskı renk kalibrasyonunu diğer bir deyişle renk analizörü görevi ile poz saati işlevini birlikte yürütür. Günümüzde printer baskı cihazları gri kart aracılığıyla kalibrasyonu daha doğru şekilde yapmaktadırlar. Agrandizör baskı işlemi azaldığından piyasada genelde ikinci el satışları vardır. Kullanıcılar Wallner marka olmasada değişik marka renk analizörü kullanmaktadırlar. Değişik yapıda ve modelde raslamak mümkündür. Tam olmasada bir nevi fotoğrafta “beyaz ayarı”nı ve “pozlama değeri”ni yapmamıza yardımcı olan cihazdır diyebiliriz.

Wallner Color Analyzer Enlarger Timer - Agrandizör

 

Agrandizör objektifleri optik düzeltme ihtiva etmeyen standart lens gruplarından dizayn edilmiş objektiflerdir. Genelde SLR-DSLR gövdelerde kullandığımız objektifler sensör/film düzleminde görüntü oluşturmak için dizayn edildiği için agrandizörde kullanmaya uygun değildir. Fotoğraf kartı düzleminde oluşturdukları görüntünün ortası net olmasına karşın kenarlara doğru gittikçe netliğini kaybeden bir görüntü oluşur. Agrandizöre bu objektifler takıldığında bu hataları bariz bir şekilde görülür. Ayrıca alışılmışın dışında odak değeri azaldıkça büyütme oranı artan bir yapısı mevcuttur.

Agrandizör objektifleri; agrandizör film ebadına göre kullanılmaktadır. Genelde kullanılan agrandizör objektiflerini odak ve film karesi ebadına göre şöyle sıralayabiliriz.

50mm.  Objektif  24X36mm.  Film karesi ebadına kadar
75mm.  Objektif  6X6cm.   Film karesi ebadına kadar
80mm.  Objektif  6X7cm.   Film karesi ebadına kadar
105mm. Objektif  6X9cm.   Film karesi ebadına kadar
135mm. Objektif  9X13cm.   Film karesi ebadına kadar
165mm.  Objektif  10X15cm.   Film karesi ebadına kadar olan negatiflerde kullanılabilir.

Optik - Agrandizör

 

 

Agrandizör objektif çeşitlerini şöyle sıralayabiliriz.

  1. 3 optik elemanlı objektifler = en yaygın olan objektiflerdir. İdeal olarak 18X24cm.ye kadar iyi baskı veren objektiflerdir. Çoğu kullanıcının bu objektiflere kalitesiz gözle bakması pek doğru değildir. Piyasada mevcut fotoğrafların büyük bir kısmı bu objektiflerle oluşmuştur. Durst, Rodenstock, Schneider ve Meopta gibi markalar yaygındır.
  2. 4 optik elemanlı objektifler = görüntü büyüdükçe ışık dağılacağından 20X24cm.den büyük baskılarda bu objektiflerin kullanılması tavsiye edilmekle birlikte fiyatları yüksek olduğundan kullanıcılar sıcak bakmamaktadır. Piyasada yaygın olarak EL-Nikkor 50mm f4 ve 75mm f4 ile Rodenstock Omega  ve Schneider Comparon serisi gibi objektiflerdir.
  3. 6 optik elemanlı objektifler = çok büyük baskılar ve renki baskılarda tercih edilen pahalı objektiflerdir. Işık ve renk dağılması asgari düzeydedir.EL-Nikkor; Rodenstock Rodagon ve Schneider Componon-S serisi bu objektiflere örnektir.
  4. Özel agrandizör objektifleri = Bu kategorideki objektifler optik dizilimleri veya özel yapıları ile diğerlerinden ayrılır. “Apochromatic” yapısı ile büyük boyutlu renkli baskılar için idealdir.(Rodenstock APO-Rodagon-N 1:4 80mm) Ayrıca optik dizilimi yanında renk filtreleri ihtiva eden Polonya menşei “Janpol 1:5.6 80mm” renkli objektifleri bu kategoride gösterebiliriz.

Agrandizör

 

Agrandizör Renkli Objektifi  “Enlarger Color Lens”  =  Agrandizörde Renkli baskı işleminde renk düzeltmesi; Çıkarımsal Renk sentezi (Subtractive color mix) olarak asetat yapılı çok değişik renk değerinde (Magenta-Cyan-Yellow) Kırmızı-Mavi-Sarı renkteki filtreler agrandizör filtre çekmecesine yerleştirilip renkli fotoğraf baskısı yapılmaktaydı. 1960’lı yılların başlarında bir polonya şirketi ” JANPOL Color Enlarger Lens Internal Filters Box” diye bir renkli filtre ihtiva eden objektifin lisansını aldı. Bu objektifin yapısı gereği diyafram yaprakları dışında ek olarak benzer bir mekanizma ile (Magenta-Cyan-Yellow) renklerinden oluşan cam yapraklardan oluşuyordu.  Bu objektifin yapısından dolayı (Magenta-Cyan-Yellow) Kırmızı-Mavi-Sarı renkteki filtreler kullanıcıya önemli zaman kazandırması dışında, filitre takma çıkarma ve değer bulma zahmetinden kurtarıyordu. Lisans yüzünden rakip firma pazarlamacıları gizli ambargo koyduklarından “JANPOL Color Enlarger Lens” Balkan ülkeleri ve eski Sovyet Cumhuriyetleri dışında yaygın değildir. Yurdumuzda İstanbul Sirkeci piyasasında yaygın olmasada bulunmaktaydı. Eski fotoğraf malzemesi satıcılarında bulunacağını tahmin ediyorum. Objektif genelde M42 (metrik42mm) yapıda (“JANPOL COLOR 1:5.6/80” enlarger lens Internal filters box) diye sorulunca tüm eski nesil fotoğrafçıların hatırlayacağını tahmin ediyorum. Görsellerden görüleceği gibi objektifin yanlarındaki kadranlar çevirilince tüm renkleri elde elmek mümkün olmaktadır.

Enlarger Color Lens - Agrandizör

 

Agrandizör Renkli Kafa “enlarger color head” =  Klasik agrandizörlerle renkli baskı işlemi yapmanın kolay yollarından biridir. Agrandizör ışık kaynağı bölümünün “enlarger color head” ile değiştirmekle agrandizör renkli baskı için dizayn edilmiş olur. Baskı esnasında “renkli kafa” üzerindeki (Magenta-Cyan-Yellow) Kırmızı-Mavi-Sarı renkteki filtreler ile ışık şiddeti arttırılıp azaltılarak uygun renkte fotoğraf baskısı elde edilir. Agrandizör renkli kafa alışılmışın dışında klasik agrandizör ampulü (220V/250W) yerine 12V/100W halojen ampul kullanılmakla birlikte şehir şebekesindeki elektrik dalgalanmalarını önlemek için enerji bağlantısında transformatör kullanılmaktadır. Voltaj değişikliğinden dolayı oluşacak olumsuz renk kalitesi değişikliği bu şekilde önlenmiş olur. Agrandizör Renkli Kafa “enlarger color head” genelde  Magenta-Cyan-Yellow ve ışık şiddetinin ayarlandığı dört buton bulunur. Renkli baskıda hangi renk fazla veya az ise o renk filtre eklenir veya çıkarılır. Daha önceki dönemlerde agrandizör renkli filtre çekmecesine ilgili filtre eklenip çıkarılarak bu işlem yapılmaktaydı. Karanlık oda kullanıcısına büyük kolaylık sağladığı gibi zaman tasarrufu da oluşmuştur.

Enlarger Color Head - Agrandizör

Enlarger Color Head - Agrandizör

Enlarger Color Head - Agrandizör

 

Agrandizör Pozometresi  (Enlarger Exposure Monitor) = Agrandizör pozometresinin kullanımı basittir.Siyah/beyaz veya renkli negatif film pozlama belirleme veya kalibrasyon işlemi yapar. Renk analizörü ile karıştırmamak gerekir, renk analizörü olarak kullanılamaz. Sadece pozlama değerleri için kullanılabilir. Yurdumuzda Ilford’un “Ilford EM10 Photographic Darkroom Exposure Monitor” yaygın olarak kullanılmakla birlikte, karanlık oda çalışanları kendi becerileriyle pratik olarak bu ekipman olmadan Agrandizör baskı işlemini yapıyorlardı. Ölçüm esnasında kırmızı kontrol ışığı dahil olmak üzere tüm ışıklar kapatılarak ölçüm yapılır. Agrandizörden gelen ışık hüzmesi “Agrandizör Pozometresi” ile ölçümü yapılırken kalibrasyon manivelası sağa sola çevirilerek yeşil led ışığı yanması sağlanır.

Enlarger Exposure Monitor - Agrandizör

 

Ayrıca 6 Eylül 2012 yılında PentaxTurk’te yayınladığım derlemeye de bakabilirsiniz.

www.pentaxturk.com/forum/index.php/topic,1824.0.html

Yazar Hakkında

Yorumlar